صنعت خودروی ایران نیمه اول ۱۴۰۵ را با عرضهای کمرمقتر از سال قبل پشت سر گذاشت. فروش سه خودروساز بزرگ کشور، یعنی ایرانخودرو، سایپا و پارسخودرو، در این شش ماه حدود ۲۹ درصد کم شد و تولیدشان هم نزدیک به یکسوم پایین آمد. ریشه بخش بزرگی از این عقبماندگی به یک نقطه برمیگردد: قطعه؛ قطعهای که خودروساز هنوز بیشتر چشم به واردات آن دارد تا تولید داخل.
کارنامه ششماهه؛ همه در سراشیبی
افت فروش در هر سه شرکت دیده میشود، اما شدت آن یکسان نیست. ایرانخودرو حدود یکچهارم کمتر از سال قبل فروخته، سایپا حدود یکسوم و پارسخودرو با افتی نزدیک به ۶۰ درصد بیشترین آسیب را دیده است. در میان محصولات هم کمتر خودرویی از این روند در امان مانده؛ از خانواده پژو و سورن تا تیبا، کوییک، ساینا و شاهین.
شهریورماه نشانههایی از بهبود داشت و تولید ماهانه این سه شرکت نسبت به مرداد حدود ۷۵ درصد بیشتر شد، اما فروش فقط حدود ۱۷ درصد بالا رفت. این فاصله نشان میدهد بخشی از تولید هنوز به دست مشتری نرسیده یا صرف جبران عقبماندگی ماههای قبل شده است.
قطعه؛ گره مشترک خودروساز و مونتاژکار
کاهش عرضه فقط به خودروسازان بزرگ محدود نیست. مونتاژکاران هم در ماههای گذشته زیر فشار کمبود قطعه، محدودیت حملونقل و دشواری تأمین برخی نهادهها بودهاند و واردات خودرو نیز همچنان با محدودیت ارز و ثبت سفارش روبهروست.
در همین حال، علیرضا سلیمی، عضو هیئترئیسه مجلس، مصوبه تازه شورای رقابت برای قیمتگذاری خودروهای مونتاژی بر پایه ارز آزاد را مبهم میداند. به گفته او، بخشی از قطعات این خودروها پیشتر با ارز دولتی وارد شده و نباید با نرخ آزاد به مصرفکننده تحمیل شود؛ به همین دلیل خواستار شناسهدار شدن قطعات وارداتی و شفافیت در تخصیص ارز شده است.
بازار لوازم یدکی زیر فشار
فشار بر زنجیره تأمین در ویترین فروشگاههای لوازم یدکی هم پیداست. به گفته فعالان صنفی، قیمت قطعات از ابتدای سال بهطور میانگین حدود ۳۰ درصد بالا رفته و در برخی اقلام کمیاب این رشد بسیار بیشتر بوده است. همین گرانی بخشی از مشتریان را از خرید قطعه نو دور کرده و به سمت قطعات استوک و دستدوم برده است؛ گروهی هم به قطعات ایرانی باکیفیت و دارای گارانتی رو آوردهاند. کاهش عرضه خودروی صفر هم یعنی ناوگانی پیرتر که به تعمیر و قطعه بیشتری نیاز دارد.
۱۸۰۰ قطعهساز داخلی؛ ظرفیتی که کنار گذاشته شد
پرسش اصلی اینجاست: چرا خودروساز ما با وجود حدود ۱۸۰۰ تولیدکننده قطعه در داخل کشور، همچنان برای تأمین قطعه سراغ واردات میرود؟ وابستگی به قطعه وارداتی یعنی ارزبری بالا، گرفتاری در تأمین و خط تولیدی که با هر شوک ارزی یا تحریمی از نفس میافتد.
قرار بود عمق داخلیسازی خودروها هر سال بیشتر شود؛ تعهدی که در قراردادها و برنامهها آمده بود. اما نه خودروسازان بزرگی مثل ایرانخودرو و سایپا و نه مونتاژکاران به آن عمل کردهاند و نتیجه، خطوط تولیدی است که برای کار با ظرفیت بالا به قطعه وارداتی وابسته ماندهاند. مسئولیت این وضعیت با خودروسازان، وزارت صمت و دیگر دستگاههای نظارتی است.
طبق برنامه توسعه صنعت خودرو و قطعه، قرار بود تولید خودرو در کشور تا سال ۱۴۰۲ یا ۱۴۰۳ به ۳ میلیون دستگاه برسد. بهانه تحریم و خروج برخی شرکای خارجی مثل رنو این برنامه را به فراموشی سپرد، در حالی که اجرای آن ممکن بود و خودروسازان چینی هم میتوانستند در ساخت قطعات در داخل کشور کمک کنند.
راهحل هنوز روشن است: خودروسازان از قطعهسازان داخلی خرید کنند، به آنها اعتماد کنند، در بهینهسازی و بازطراحی قطعات کنارشان باشند و در صورت نیاز از مشاوران خارجی کمک بگیرند؛ برنامهریزی تولید قطعه هم باید بر پایه توان و منابع داخلی باشد. انتظار مردم این است که خودروسازان به جای سوداگری و دنبال کردن سودهای کوتاهمدت، یک برنامه بلندمدت را پیش ببرند.
کلید قفل، اعتماد مردم است
قفل خودروسازی ایران در نهایت با تغییر نگاه مردم به خودروساز داخلی باز میشود. اگر مردم ببینند خودروسازان داخلی با فناوریهای روز و با احترام به مصرفکننده خودرو میسازند و واقعاً به دنبال جلب رضایت آنها هستند، خودروی ایرانی را به خودروی خارجی ترجیح میدهند و با افتخار سوارش میشوند. این را باید خودروسازان و بهویژه مسئولان وزارت صمت بفهمند و به سمتش حرکت کنند.
عکس: jurvetson / Flickr، مجوز CC BY 2.0





