فشار پنهان قیمت‌ها؛ واردات خودرو برای رقابت یا درآمد دولت؟
بازارهای ایران با چند فشار همزمان روبه‌رو شده‌اند. تورم، سیاست واردات خودرو و شکاف قیمت مسکن، هر کدام بخشی از این فشار را نشان می‌دهند.
در بخش نخست «تیتر یک»، شاخص تورم هسته را بررسی می‌کنیم. این شاخص نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت تا چه اندازه در اقتصاد ماندگار شده است.
در بخش دوم، سیاست واردات خودرو زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد. پرسش اصلی این است که دولت از واردات برای افزایش رقابت استفاده می‌کند یا آن را به منبع درآمد تبدیل کرده است؟
در ادامه نیز اختلاف قیمت مسکن در مناطق جنوبی تهران را بررسی می‌کنیم. داده‌ها نشان می‌دهد اختلاف قیمت میان برخی محله‌های یک منطقه به حدود ۹۰ درصد می‌رسد.
تورم هسته از فشارهای ماندگار چه می‌گوید؟
تورم کل به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت قیمت‌ها ارائه نمی‌دهد. افزایش قیمت برخی کالاها ممکن است به یک شوک کوتاه‌مدت ارتباط داشته باشد.
تورم هسته تلاش می‌کند این نوسان‌های موقت را کنار بگذارد. به همین دلیل، اقتصاددانان از آن برای بررسی فشارهای بنیادی تورم استفاده می‌کنند.
کشورها روش‌های مختلفی برای محاسبه این شاخص دارند. یکی از روش‌های رایج، حذف اقلام پرنوسان مانند مواد غذایی و انرژی است.
این روش یک مزیت مهم دارد. شوک‌های کوتاه‌مدت در بازار انرژی یا خوراکی، اثر کمتری بر شاخص نهایی می‌گذارند.
با این حال، این روش همیشه نتیجه دقیقی نمی‌دهد. گاهی یک افزایش قیمت ماندگار درست در همان گروهی رخ می‌دهد که محاسبه‌گر آن را حذف کرده است.
میانگین کوتاه‌شده چه تفاوتی دارد؟
روش میانگین کوتاه‌شده مسیر دیگری را دنبال می‌کند. در این مدل، اقلام سبد مصرفی بر اساس میزان تغییر قیمت مرتب می‌شوند.
سپس بخشی از کالاهایی که بیشترین یا کمترین تغییر قیمت را دارند، از محاسبه خارج می‌شوند. در نهایت، میانگین وزنی سایر اقلام محاسبه می‌شود.
مزیت این روش، انعطاف بیشتر آن است. اقلام حذف‌شده در هر ماه می‌توانند تغییر کنند.
روش «میانگین وزنی میانه» نیز مرکز توزیع تغییرات قیمت را هدف قرار می‌دهد. این شاخص می‌تواند میزان گسترش تورم در بخش‌های مختلف سبد مصرفی را بهتر نشان دهد.
این موضوع برای اقتصاد ایران اهمیت زیادی دارد. اقتصاد کشور در سال‌های اخیر بارها با شوک‌های ارزی و قیمتی روبه‌رو شده است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد هیچ شاخصی به‌تنهایی نمی‌تواند آینده تورم ایران را دقیق پیش‌بینی کند. حتی در برخی پژوهش‌ها، تورم کل قدرت پیش‌بینی بیشتری نسبت به تورم هسته حذفی داشته است.
در مقابل، برخی شاخص‌ها مانند میانگین وزنی میانه ارتباط بیشتری با مسیر آینده تورم نشان داده‌اند.
فشار تورمی در حال گسترش است؟
داده‌های سال ۱۴۰۵ یک نکته مهم را نشان می‌دهند. برخی معیارهای تورم هسته همچنان پایین‌تر از تورم کل قرار دارند.
با این حال، افزایش میانگین وزنی میانه و میانگین کوتاه‌شده اهمیت بیشتری دارد. این روند می‌تواند از گسترش فشار تورمی به بخش بزرگ‌تری از سبد مصرفی خبر دهد.
بنابراین سؤال اصلی فقط میزان تورم نیست. سیاست‌گذار باید مشخص کند چه بخشی از افزایش قیمت موقت است و چه بخشی ماندگار شده است.
بررسی همزمان چند معیار تورم هسته می‌تواند پاسخ دقیق‌تری به این سؤال بدهد.
واردات خودرو؛ رقابت برای مردم یا درآمد برای دولت؟
در کنار تورم، سیاست واردات خودرو نیز با پرسش‌های جدی روبه‌رو شده است.
مسئولان بارها درباره ناترازی بنزین، افزایش مصرف سوخت و ضرورت اسقاط خودروهای فرسوده هشدار داده‌اند. با این حال، سیاست واردات خودرو هنوز پاسخ مشخصی به این مشکلات ارائه نمی‌کند.
دولت برای ایرانیان مقیم خارج، امکان واردات برخی خودروهای گران‌قیمت را فراهم کرده است. در سوی دیگر، فعالان بازار از احتمال افزایش تعرفه واردات شرکتی سخن می‌گویند.
این دو رویکرد یک پرسش مهم ایجاد می‌کند. آیا دولت واردات خودرو را ابزاری برای تنظیم بازار می‌داند یا آن را به چشم یک منبع درآمدی می‌بیند؟
واردات هدفمند می‌تواند رقابت را در بازار افزایش دهد. همچنین خودروهای کم‌مصرف‌تر می‌توانند بخشی از فشار مصرف بنزین را کاهش دهند.
ورود خودروهای جدید همچنین می‌تواند نوسازی ناوگان را سرعت دهد. افزایش عرضه نیز در شرایط مناسب می‌تواند قدرت انتخاب مصرف‌کننده را بیشتر کند.
اما سیاست فعلی هنوز چنین نتیجه‌ای را برای بخش بزرگی از جامعه ایجاد نکرده است.
بحث اصلی درباره ورود خودروهای گران‌قیمت نیست. مسئله اصلی به دسترسی مصرف‌کنندگان عادی مربوط می‌شود.
اگر تعرفه‌ها قیمت خودروهای وارداتی را به‌شدت افزایش دهند، واردات نقش رقابتی خود را از دست می‌دهد. در چنین شرایطی، دولت درآمد بیشتری کسب می‌کند اما بازار الزاماً رقابتی‌تر نمی‌شود.
به همین دلیل، کارشناسان باید اثر سیاست تعرفه‌ای را بر قیمت نهایی خودرو با دقت بیشتری بررسی کنند.
اختلاف قیمت مسکن در جنوب تهران به ۸۹ درصد رسید
بازار مسکن جنوب تهران نیز یکدست نیست. حتی محله‌های یک منطقه می‌توانند اختلاف قیمت قابل توجهی داشته باشند.
بررسی نزدیک به هزار فایل رهن و اجاره در مناطق ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ تهران این اختلاف را نشان می‌دهد.
در این محاسبات، اجاره ماهانه بر اساس عرف بازار به معادل رهن کامل تبدیل شده است. سپس میانگین رهن کامل هر مترمربع محاسبه شده است.
منطقه ۲۰ با میانگین حدود ۱۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان برای هر مترمربع، بالاترین رقم را دارد.
پس از آن، مناطق ۱۶، ۱۹ و ۱۵ قرار می‌گیرند.
منطقه ۱۸ نیز با میانگین حدود ۱۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای هر مترمربع، پایین‌ترین سطح را ثبت کرده است.
فاصله میان گران‌ترین و ارزان‌ترین منطقه حدود ۳۲ درصد است. این اختلاف برای یک واحد ۷۰ متری به حدود ۲۵۰ میلیون تومان در رهن کامل می‌رسد.
سن ساختمان چقدر روی قیمت اثر دارد؟
سن بنا یکی از عوامل مهم اختلاف قیمت است.
در منطقه ۱۶، ساختمان‌های ساخته‌شده از سال ۱۴۰۰ به بعد حدود ۵۳ درصد گران‌تر از ساختمان‌های ساخته‌شده تا سال ۱۳۸۹ قیمت‌گذاری شده‌اند.
این اختلاف در منطقه ۲۰ حدود ۴۸ درصد است.
در منطقه ۱۵، فاصله قیمت به ۴۴ درصد می‌رسد. این رقم در مناطق ۱۹ و ۱۸ نیز به‌ترتیب حدود ۳۰ و ۲۶ درصد است.
در نتیجه، بازار جنوب تهران فقط با نام منطقه قابل تحلیل نیست. ویژگی محله و کیفیت ساختمان می‌تواند حتی بیشتر از مرزبندی منطقه‌ای بر قیمت اثر بگذارد.
سه بازار، یک نشانه مشترک
تورم هسته، واردات خودرو و مسکن در ظاهر سه موضوع متفاوت هستند. با این حال، هر سه یک مسئله مشترک را نشان می‌دهند.
فشار هزینه در بخش‌های مختلف اقتصاد افزایش یافته است.
همزمان، حرکت شاخص‌های تورم هسته می‌تواند از ماندگار شدن فشارهای قیمتی خبر دهد.
در چنین فضایی، سؤال مهم این است که سیاست‌های اقتصادی تا چه اندازه به افزایش رقابت و کاهش فشار بر مصرف‌کننده کمک می‌کنند.
