پشت پرده نایابی قطعات موتورسیکلت؛ بازار با یک بحران جدی روبه‌روست
نشریه قطعات خودرو | بازار موتورسیکلت در ایران با یک مشکل قدیمی اما رو به گسترش مواجه شده است. کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت حالا از چند قطعه خاص عبور کرده و به یک چالش زنجیره‌ای تبدیل شده است.
تنوع بالای مدل‌ها، ضعف خدمات پس از فروش و وابستگی به قطعات وارداتی، دسترسی مالکان به قطعات ضروری را دشوار کرده است.
بررسی اظهارات فعالان بازار تبریز نشان می‌دهد این وضعیت، علاوه بر افزایش هزینه تعمیرات، ارزش برخی موتورسیکلت‌های جدید را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت؛ بازار میان کمبود و نایابی
بازار قطعات موتورسیکلت اکنون با دو وضعیت متفاوت روبه‌رو است؛ برخی قطعات گران شده‌اند و برخی دیگر عملاً به سختی پیدا می‌شوند.
فعالان بازار می‌گویند این مشکل فقط به مدل‌های جدید محدود نیست. موتورسیکلت‌های قدیمی نیز با افزایش قیمت قطعات و کاهش قدرت خرید مشتریان مواجه شده‌اند.
در مقابل، شرایط برای مدل‌های جدید و عمدتاً چینی پیچیده‌تر است. قطعات برخی مدل‌ها حتی پس از ماه‌ها جست‌وجو نیز پیدا نمی‌شوند.
حسن کریمیان، مدیر اجرایی اتحادیه فروشندگان دوچرخه و موتورسیکلت تبریز، یکی از ریشه‌های این مشکل را تعدد مدل‌ها می‌داند.
به گفته او، شرکت‌ها می‌توانند با افزایش اشتراک قطعات میان مدل‌های مشابه، هزینه تولید و تأمین را کاهش دهند.
این اتفاق در عمل رخ نداده است. بنابراین، هر مدل و حتی برخی تفاوت‌های ظاهری، می‌تواند به ایجاد یک زنجیره تأمین جداگانه منجر شود.
کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت و هزینه سنگین تنوع مدل‌ها
تنوع محصول در حالت عادی می‌تواند انتخاب مصرف‌کننده را افزایش دهد. با این حال، زمانی که قطعات میان مدل‌ها سازگار نباشند، همین تنوع به هزینه تبدیل می‌شود.
کریمیان معتقد است تعدد مدل‌ها و رنگ‌ها، هزینه تولید و عرضه قطعات را افزایش داده است.
در نتیجه، مصرف‌کننده برای قطعاتی که از نظر فنی ساده هستند، گاهی هزینه‌ای بالاتر از نمونه‌های مشابه خودرویی پرداخت می‌کند.
احسان صامت، از فروشندگان لوازم یدکی در تبریز، نیز بازار را به دو بخش قدیمی و جدید تقسیم می‌کند.
او معتقد است در مدل‌های قدیمی، مشکل اصلی بیشتر افزایش قیمت است. همین مسئله نیز رکود معاملات را تشدید کرده است.
اما در مدل‌های جدید، مسئله فراتر از گرانی است. قطعات برخی موتورسیکلت‌های چینی کمیاب یا حتی نایاب شده‌اند.
این وضعیت می‌تواند ارزش موتورسیکلت را کاهش دهد. زیرا خریدار هنگام تصمیم‌گیری، فقط قیمت وسیله را بررسی نمی‌کند.
دسترسی به قطعات و تعمیرپذیری نیز برای خریدار اهمیت دارد. بنابراین، ضعف زنجیره تأمین می‌تواند مستقیماً روی بازار دست‌دوم اثر بگذارد.
کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت؛ خدمات پس از فروش زیر سؤال
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این بحران، فاصله میان الزامات خدمات پس از فروش و وضعیت واقعی بازار است.
بر اساس اظهارات فعالان این حوزه، برخی مصرف‌کنندگان برای دریافت قطعات مورد نیاز خود باید مدت زیادی منتظر بمانند.
عارف، یکی از تکنسین‌های تعمیر موتورسیکلت در تبریز، از افزایش ۲۰ تا ۴۰ درصدی قیمت قطعات در سال جاری خبر داده است.
به گفته او، حتی قطعاتی مانند باک یا کتی ترمز برای برخی مدل‌های جدید به‌سادگی پیدا نمی‌شوند.
در چنین شرایطی، مشتریان بیشتر به خرید اینترنتی روی آورده‌اند. با این حال، خرید آنلاین نیز همیشه راه‌حل مطمئنی نیست.
تأخیر در ارسال، نبود فروشنده معتبر و احتمال کلاهبرداری، بخشی از ریسک‌های این مسیر هستند.
در نتیجه، یک مشکل در تأمین قطعه می‌تواند به چند مشکل دیگر منجر شود. هزینه تعمیر بالا می‌رود و زمان خواب موتورسیکلت نیز افزایش پیدا می‌کند.
کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت؛ چرا تولید داخلی اهمیت دارد؟
یوسف ابوطالبی، مدیرعامل یک شرکت تولید موتورسیکلت برقی، ریشه بخشی از مشکلات را در ساختار تولید و واردات می‌داند.
او معتقد است افزایش بی‌ضابطه تنوع مدل‌ها، بدون ایجاد زیرساخت قطعات، فشار بیشتری به مصرف‌کننده وارد می‌کند.
به گفته ابوطالبی، برخی شرکت‌های خارجی قطعات اختصاصی برای مدل‌های مختلف تولید می‌کنند. این موضوع وابستگی به شبکه خدمات پس از فروش را افزایش می‌دهد.
البته این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که بازار داخلی برای تولید یا تأمین جایگزین قطعات آماده نباشد.
او مدل هوندا CDI125 را نمونه‌ای از امکان داخلی‌سازی قطعات می‌داند. به گفته وی، قطعات این مدل در داخل کشور تولید شده‌اند.
این تجربه نشان می‌دهد تولید داخلی قطعات، دست‌کم برای مدل‌های پرتیراژ، می‌تواند بخشی از ریسک بازار را کاهش دهد.
کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت؛ راهکار بازار چیست؟
راه‌حل این بحران فقط افزایش واردات نیست. واردات می‌تواند کمبود کوتاه‌مدت را کاهش دهد، اما مشکل ساختاری را به‌تنهایی حل نمی‌کند.
نخستین اقدام، اجرای جدی تعهدات خدمات پس از فروش است. واردکننده و تولیدکننده باید برای تأمین قطعات مدل‌های عرضه‌شده پاسخ‌گو باشند.
دومین اقدام، توسعه تولید داخلی قطعات است. این روند باید از قالب‌سازی آغاز شود و تا تولید قطعات فلزی و پلاستیکی ادامه پیدا کند.
سومین راهکار، کاهش تنوع غیرضروری قطعات است. تولیدکنندگان می‌توانند برای مدل‌های نزدیک، از قطعات مشترک استفاده کنند.
این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه تولید، موجودی انبار را نیز منطقی‌تر می‌کند. در نتیجه، فروشنده و مصرف‌کننده هر دو از زنجیره‌ای ساده‌تر بهره می‌برند.
همچنین وزارت صنعت، معدن و تجارت می‌تواند نظارت بر تعهدات قطعه‌ای شرکت‌ها را تقویت کند.
شفاف بودن فهرست قطعات، زمان تأمین و شبکه خدمات نیز می‌تواند قدرت انتخاب مصرف‌کننده را افزایش دهد.
تحلیل کوتاه؛ کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت یک مشکل زنجیره‌ای است
نکته مهم این است که مشکل قطعه را نمی‌توان جدا از بازار موتورسیکلت بررسی کرد.
وقتی قطعه کمیاب می‌شود، تعمیرکار زمان بیشتری صرف پیدا کردن آن می‌کند. در مرحله بعد، هزینه تعمیر افزایش می‌یابد.
از سوی دیگر، مالک ممکن است برای مدت طولانی نتواند از موتورسیکلت خود استفاده کند.
این موضوع برای موتورسیکلت‌هایی که در حمل‌ونقل شهری و فعالیت‌های شغلی استفاده می‌شوند، اهمیت بیشتری دارد.
بنابراین، کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت فقط یک مسئله صنفی نیست. این مشکل می‌تواند هزینه جابه‌جایی و نگهداری وسایل نقلیه را نیز افزایش دهد.
- کمبود قطعات یدکی موتورسیکلت حاصل یک عامل واحد نیست. تنوع زیاد مدل‌ها، ضعف تولید داخلی و ناکارآمدی خدمات پس از فروش در شکل‌گیری آن نقش دارند.
- با این حال، مسیر اصلاح مشخص است. اجرای واقعی تعهدات خدمات پس از فروش باید در کنار تولید داخلی و استانداردسازی قطعات دنبال شود.
- در غیر این صورت، افزایش قیمت، نایابی قطعات و افت ارزش برخی موتورسیکلت‌ها می‌تواند ادامه پیدا کند.
سؤال از مخاطبان: به نظر شما مشکل اصلی بازار موتورسیکلت، کمبود قطعات است یا ضعف خدمات پس از فروش؟
