یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های هر اتحادیه، تنوع رسته‌هایی است که زیر چتر آن فعالیت می‌کنند. هر رسته مسائل، ویژگی‌ها، فرصت‌ها و حتی زبان تخصصی خود را دارد و طبیعی است که نمی‌توان همه آنها را با یک نگاه واحد مدیریت کرد.
به گمان من، اگر قرار است هیئت‌مدیره جدید چابک، مسئله‌محور و اثرگذار باشد، باید از خودمان شروع کنیم و برای هر رسته، «شورای رسته» تشکیل دهیم.
شورای رسته می‌تواند جمعی از فعالان، پیش‌کسوتان، کارشناسان و نخبگان همان رسته باشد؛ افرادی که مسائل را از نزدیک می‌شناسند و می‌توانند درباره آنها بررسی، دسته‌بندی و عارضه‌یابی کنند، برای اصلاح مشکلات پیشنهاد بدهند و برای توسعه رسته راهکار ارائه کنند.
در چنین ساختاری، شورای رسته بازوی فکری و مشورتی هیئت‌مدیره و در صورت لزوم مجری برنامه های مصوب هیئت مدیره در هر رسته است.
به این ترتیب، هیئت‌مدیره می‌تواند به جای آنکه برای شناخت جزئیات همه رسته‌ها وقت و انرژی خود را صرف کند، از ظرفیت گسترده خود صنف بهره بگیرد. در واقع، شورای رسته کمک می‌کند مسائل هر بخش توسط کسانی بررسی شود که خود در همان میدان حضور دارند و با مشکلات، ظرفیت‌ها و فرصت‌های آن از نزدیک آشنا هستند.
پیشنهاد من این است که شورای هر رسته، مسائل را از بدنه همان رسته دریافت و آنها را دسته‌بندی کند؛ مشکلات اصلی را شناسایی و عارضه‌یابی کند؛ راهکارهای عملی ارائه دهد و موضوعات مهم را برای طرح در جلسه با هیئت‌مدیره آماده کند.
در جلسه مشترک شورای رسته و هیئت‌مدیره نیز می‌توان موضوعات را بررسی، اولویت‌بندی و درباره نحوه پیگیری آنها تصمیم‌گیری کرد. به این ترتیب، تصمیمات اتحادیه نه فقط از پشت میز هیئت‌مدیره، بلکه از دل رسته‌ها و از تجربه واقعی فعالان صنف شکل می‌گیرد.
-
این ایده البته تازه نیست
بد نیست به یک تجربه قدیمی در اتحادیه نیز اشاره کنم.
در چند دوره ریاست جناب حاج غلامرضا بخشی‌زاده، ایشان به صورت غیررسمی و بدون ایجاد ساختار سازمانی، برای هر رسته یک یا دو نفر از افراد مورد اعتماد و صاحب‌نظر را در نظر گرفته بودند و هر زمان که لازم می‌دانستند درباره مسائل آن رسته با آنان مشورت می‌کردند.
نگارنده نیز در همان سال‌ها طرح‌های متنوعی در این زمینه به جناب بخشی‌زاده ارائه کردم، اما متأسفانه مجال لازم برای مطرح شدن و تبدیل آن پیشنهادها در هیئت مدیره های وقت به یک ساختار اجرایی فراهم نشد.
در دوره دوازدهم نیز چند جلسه با حضور فعالان پنج رسته برگزار شد. این جلسات اگرچه گامی در این مسیر بود، اما به نظر رئیس و احتمالا اعضای هیئت مدیره وقت در آن مقطع هنوز زمینه و آمادگی لازم برای استمرار و نهادینه شدن این شیوه فراهم نشده بود.
اکنون به نظر می‌رسد در دوره جدید، اراده بیشتری برای دنبال کردن این ایده وجود دارد و این فرصت را نباید از دست داد.
-
شوراها نباید تشریفاتی شوند
البته تشکیل شورای رسته به تنهایی دستاورد محسوب نمی‌شود. اگر قرار باشد چند نفر را دور یک میز بنشانیم، صورتجلسه‌ای تهیه کنیم و بعد همه چیز فراموش شود، بهتر است اصلاً این کار را نکنیم.
شورای رسته زمانی معنا پیدا می‌کند که:
اعضای آن از میان افراد صاحب‌نظر و مورد اعتماد همان رسته انتخاب شوند؛مسئله‌محور باشند، نه منصب‌محور؛اطلاعات و داده جمع‌آوری کنند، نه صرفاً بر اساس شنیده‌ها اظهارنظر کنند؛مسائل را اولویت‌بندی کنند؛برای هر مشکل، راهکار عملی ارائه دهند؛نتیجه بررسی‌هایشان به هیئت‌مدیره منتقل شود؛و مهم‌تر از همه، پیگیری نتیجه پیشنهادها را نیز دنبال کنند.
حتی می‌توان برای هر شورای رسته یک دبیر مشخص کرد و گزارش‌های دوره‌ای آن را در اختیار هیئت‌مدیره قرار داد. در این صورت، اتحادیه به مرور زمان به مجموعه‌ای از اطلاعات، تجربه‌ها و راهکارهای انباشته دست پیدا می‌کند که می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های آینده قرار گیرد.
-
اتحادیه با مشارکت اعضایش قدرتمندتر می‌شود
هیئت‌مدیره منتخب، هرقدر توانمند و باتجربه باشد، مسئولیت هدایت و تصمیم‌گیری برای مجموعه بزرگی از رسته‌ها و اعضای صنف را بر عهده دارد. طبیعی است که برای انجام بهتر این مسئولیت، به دانش، تجربه و مشارکت بدنه صنف نیاز داشته باشد.
هنر یک هیئت‌مدیره موفق این نیست که پاسخ همه پرسش‌ها را شخصاً بداند؛ هنر آن است که ظرفیت پاسخگویی صنف را سازمان دهد.
اگر این اتفاق بیفتد، هیئت‌مدیره به یک شبکه بزرگ از تجربه و تخصص صنفی متصل خواهد شد و تصمیم‌سازی از حالت فردی و محدود خارج می‌شود.
به نظر من امروز بیش از هر زمان دیگری به چنین ساختاری نیاز داریم. مسائل صنف پیچیده‌تر شده، ارتباط آن با دستگاه‌های دولتی و اقتصادی بیشتر شده و تصمیم‌هایی که برای آینده صنف گرفته می‌شود، دیگر نمی‌تواند صرفاً بر پایه تجربه شخصی چند نفر باشد.
رسته‌ها باید دیده شوند، شنیده شوند و در تصمیم‌سازی اتحادیه سهم داشته باشند.
اگر شورای رسته‌ها با مشارکت بزرگان، پیش‌کسوتان و نخبگان صنف شکل بگیرد و هیئت‌مدیره نیز واقعاً از نظرات آنها استفاده کند، می‌توان امیدوار بود که اتحادیه از یک ساختار صرفاً اداری، به یک نهاد مسئله‌شناس، تصمیم‌ساز و توسعه‌گرا تبدیل شود.
این می‌تواند یکی از مؤثرترین راه‌ها برای استفاده از ظرفیت عظیم صنف و تبدیل تجربه پراکنده اعضا به دانش مشترک و تصمیم‌های بهتر باشد.
حسن بشارت‌نیامدیر مسئول نشریه «قطعات خودرو»
