صبح امروز فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از استقرار زیردریاییهای این نیرو با قابلیت «کفنشینی» در منطقه تنگه هرمز برای مقابله با شناورهای دشمن خبر داد. هرچند نامی از مدل زیردریاییهای مستقرشده برده نشد، اما اشاره به توانایی استقرار در بستر دریا نشان میدهد که احتمالاً زیردریاییهای کلاس «غدیر» این مأموریت را بر عهده دارند.
زیردریاییها به دلیل توان بالای اختفا، قدرت غافلگیری و بهرهگیری از تسلیحات پیشرفته، از مهمترین ابزارهای راهبردی در نبردهای دریایی محسوب میشوند. حتی تعداد محدودی از آنها میتواند در زمان صلح نقش بازدارنده داشته باشد و در زمان جنگ برتری عملیاتی ایجاد کند.
سابقه ورود زیردریایی به نیروی دریایی ارتش
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، نیروی دریایی ارتش فاقد زیردریایی بود. نخستین تلاشها برای دستیابی به این توانمندی به دوران دفاع مقدس بازمیگردد. پس از پایان جنگ، سه فروند زیردریایی کلاس «کیلو» از روسیه خریداری شد که در دهه ۱۳۷۰ تحویل ایران شدند. این زیردریاییهای دیزل ـ الکتریک با وزن جابهجایی حدود ۲۳۰۰ تن در سطح و نزدیک به ۳۹۵۰ تن در زیر آب، توان حمل ۱۸ اژدر یا ۲۴ مین دریایی را دارند و به شش لوله اژدر در بخش جلویی مجهز هستند.
با این حال، شرایط خاص خلیج فارس و تنگه هرمز — از جمله عمق کم آب و محدودیتهای جغرافیایی — نیازمند زیردریاییهایی با طراحی بومی و متناسب با این منطقه بود. در همین راستا، پروژه «نهنگ» بهعنوان یک طرح تحقیقاتی با مشارکت وزارت دفاع و دانشگاهها شکل گرفت و بهعنوان گام نخست در مسیر بومیسازی وارد خدمت شد.
تولد کلاس غدیر
بر پایه تجربیات پروژه نهنگ، زیردریایی سبک کلاس «غدیر» با همکاری صنایع دریایی وزارت دفاع طراحی شد و نخستین نمونه آن در سال ۱۳۸۵ به نیروی دریایی ارتش تحویل داده شد. در سالهای بعد، نمونههای پیشرفتهتر این کلاس با تجهیزات بهروزتر به ناوگان ملحق شدند.
زیردریاییهای غدیر امروزه به سامانههای شناسایی پیشرفته مجهز هستند و توانایی شلیک اژدر و موشکهای کروز ضدکشتی را دارند.
ویژگیهای عملیاتی غدیر در تنگه هرمز
زیردریایی غدیر با طول حدود ۲۹ متر و وزن جابهجایی ۱۱۵ تن، برای عملیات در آبهای کمعمق خلیج فارس طراحی شده است. یکی از مهمترین قابلیتهای آن، امکان قرارگیری در بستر دریاست؛ در این حالت، شناسایی آن برای سامانههای راداری و بسیاری از تجهیزات کشف بسیار دشوار میشود.
این زیردریایی به دو لوله اژدر ۵۳۳ میلیمتری مجهز است که امکان شلیک اژدرهای برد بلند و همچنین موشکهای کروز ضدکشتی را فراهم میکند. ترکیب قابلیت اختفا در بستر دریا با شرایط پیچیده جغرافیایی تنگه هرمز، توان عملیاتی این زیردریایی را برای مقابله با شناورهای رزمی دشمن افزایش داده و آن را به ابزاری مؤثر در حراست از این گذرگاه راهبردی تبدیل کرده است.
