پرواز نخستین جت هما؛ روزی که آسمان ایران رنگ عوض کرد
بیش از نیمقرن از روزی میگذرد که «هواپیمایی ملی ایران» معروف به «هما» برای نخستینبار یک هواپیمای جت را به پرواز درآورد؛ اتفاقی که مسیر توسعه صنعت هوانوردی کشور را برای دههها تغییر داد و ایران را در کنار نامآورترین شرکتهای هوایی جهان قرار داد.
از ادغام دو شرکت تا تولد «هما»
پیش از شکلگیری خط هوایی ملی، دو شرکت «هواپیمایی ایران» و «خدمات هوایی پارس» بهطور جداگانه فعالیت میکردند.
بر پایه اسناد تاریخی، این دو مجموعه در بهمنماه ۱۳۴۰ خورشیدی ادغام شدند و «شرکت هواپیمایی ملی ایران» با نام اختصاری «هما» پا گرفت.
سرمایه اولیه این شرکت میان دولت، سرمایهگذاران خصوصی و دو شرکت پیشین تقسیم شده بود.
نخستین جهش به آسمان جت
سالهای آغازین فعالیت هما با هواپیماهای ملخی داگلاس و ویکرز سپری شد، اما مدیریت وقت شرکت تصمیم گرفت ورود به عصر جت را کلید بزند.
طبق مستندات تاریخی، در تیرماه ۱۳۴۴ نخستین پرواز جت هما با یک فروند بوئینگ ۷۲۷ در مسیر تهران به بیروت انجام شد.
این رویداد هما را در مسیر پیوستن به باشگاه شرکتهای هواپیمایی مدرن جهان قرار داد و زمینهساز نوسازی کامل ناوگان در سالهای بعد شد.
نقد و بررسی نقش مدیریت و کارکنان
گسترش شتابان هما تنها محصول خرید هواپیما نبود. مدیریت شرکت در آن سالها با برنامهریزی برای جذب و آموزش نیروی متخصص، زمینه رشد تعداد کارکنان را از حدود ۷۵۰ نفر در آغاز دهه ۱۳۴۰ به بیش از دوازده هزار نفر در سال ۱۳۵۷ فراهم کرد. این رشد نشان میدهد خلبانان، مهندسان تعمیر و نگهداری و کارکنان زمینی، ستون اصلی موفقیت شرکت بودند.
با این حال، مستندات عمومی درباره شرایط کاری، دستمزد و رضایت شغلی کارگران و کارکنان آن دوران محدود است و این خلأ، ارزیابی دقیق کیفیت مدیریت منابع انسانی هما را دشوار میکند.
برخی کارشناسان صنعت هوانوردی معتقدند ترکیب مدیریت متمرکز با کادر فنی آموزشدیده، یکی از دلایل اصلی جایگاه هما در میان ایمنترین شرکتهای هوایی دهه ۱۳۵۰ بود؛ نکتهای که نیازمند بررسی مستندتر در پژوهشهای تاریخی آینده است.
از سال ۱۳۴۹ به بعد، ناوگان هما بهطور کامل جت شد و بوئینگهای ۷۴۷ نیز از سال ۱۳۵۴ به خط پرواز اضافه شدند.
در سال ۱۳۵۶ نیز هما با خرید شش فروند ایرباس ای-۳۰۰، نخستین بهرهبردار هواپیماهای ایرباس در خاورمیانه شد؛ رکوردی که همچنان در تاریخ هوانوردی منطقه ثبت مانده است.
جمعبندی
نخستین پرواز جت هما در سال ۱۳۴۴ تنها یک رویداد فنی نبود، بلکه نقطه عطفی در تاریخ صنعت هوانوردی ایران به شمار میرود که ترکیبی از تصمیم درست مدیریتی و تلاش کارکنان فنی را به نمایش گذاشت.
