افزایش ناگهانی هزینههای ترانزیت، اختلال در زنجیره تأمین پلیمر و فشار تورمی بر قطعهسازان، صنعت خودرو را با چالشهای جدی مواجه کرده است. عضو انجمن سازندگان قطعات خودرو هشدار میدهد که تداوم این روند، نه تنها بهای تمامشده خودرو را به شدت افزایش میدهد، بلکه کیفیت قطعات نهایی را نیز به خطر میاندازد.
صنعت خودروسازی ایران در ماههای اخیر با طوفانی از نوسانات قیمتی و اختلالات لجستیکی روبرو شده است. مواد اولیه پلیمری که ستون فقرات تولید قطعات داخلی خودرو (از سپر و داشبورد تا اجزای داخلی) هستند، نه تنها با کمبود مواجه شدهاند، بلکه قیمت آنها جهشهای غیرعادی را تجربه کردهاند. این وضعیت، بهای تمامشده تولید را صعودی کرده و پایداری زنجیره تأمین را تهدید میکند.
از تعادل تا جهش ۴ برابری قیمت
مهدی پورقاضی، عضو انجمن سازندگان قطعات و مجموعههای خودرو، وضعیت بازار مواد پلیمری را توصیفکننده یک بحران ساختاری میداند. او توضیح میدهد که پیش از آغاز تنشهای منطقهای، بازار مواد پلیپروپیلن در تعادل نسبی به سر میبرد. اما اکنون، فاصله بین عرضه و تقاضا به شدت افزایش یافته است.
«پتروشیمیها به جای عرضه بر اساس تولید جاری، از موجودی انبارها استفاده میکردند و اکنون این ذخایر رو به اتمام است. همزمانی کاهش موجودی با افزایش تقاضا، قیمت برخی گریدها را تا چهار برابر افزایش داده است.»
پورقاضی تأکید میکند که مواد اولیه خارجی نیز بیش از سه برابر گران شدهاند. این جهش قیمتی، فشار مضاعفی بر واحدهای قطعهسازی وارد کرده که با افزایش پیدرپی هزینهها دستوپنج نرم میکنند.
لجستیک؛ گلوگاه گرانقیمت تولید
یکی از عوامل کلیدی در این بحران، هزینههای سرسامآور حملونقل است. تحریمها، بسته بودن تنگه هرمز و نرخ بالای انرژی، مسیرهای تجاری را پرهزینه کردهاند:
- حمل دریایی: هزینه ارسال یک کانتینر ۲۰ فوتی از چین به بندرعباس از حدود ۱۸۰۰ دلار به ۶۰۰۰ دلار و به چابهار به ۷۵۰۰ دلار رسیده است.
- ترانزیت ریلی: این مسیر که زمانی متوقف بود، اکنون با هزینهای حدود ۹۰۰۰ دلار همراه است و مسیرهای جایگزین (مانند ترکیه) حتی گرانتر خواهند بود.
این افزایش هزینهها مستقیماً به قیمت نهایی محصول منتقل میشود. پورقاضی برآورد میکند که با رشد ۲۰۰ درصدی مواد اولیه و ۴۵ درصدی دستمزد، پتانسیل رشد بیش از ۲۰۰ درصدی در قیمت نهایی قطعات وجود دارد.
بحران زمان: از ۲ هفته تا ۳ ماه
علاوه بر قیمت، «زمان» نیز به یک متغیر بحرانی تبدیل شده است.
- گذشته: فرآیند خرید از بورس کالا تا تحویل، حدود ۲ هفته طول میکشید.
- اکنون: تأمین از طریق واردات، بازه زمانی تحویل را به ۳ ماه افزایش داده است.
این تأخیر سه ماهه، برنامهریزی تولید را مختل کرده و خودروسازان را با بحرانهای عملیاتی مواجه میسازد. پورقاضی هشدار میدهد که این فشارهای اقتصادی، قطعهسازان را به سمت استفاده از مواد جایگزین و غیراستاندارد سوق میدهد که میتواند منجر به کاهش کیفیت قطعات نهایی شود.
نقد سیاستهای دستوری و بروکراسی گمرکی
عضو انجمن سازندگان قطعات، سیاستهای فعلی دولت در مدیریت بازار را ناکارآمد ارزیابی کرده است:
- قیمتگذاری دستوری: مداخله دولت در قیمتگذاری و برخوردهای تعزیراتی، به جای حل ریشهای تورم، کارایی بازار را کاهش داده است.
- بروکراسی گمرکی: فرآیند ترخیص کالا به دلیل تعدد فیلترهای نظارتی، سهمیهبندیها و طولانی شدن آزمونهای استاندارد، به فرآیندی فرسایشی تبدیل شده است. زمان انتظار برای ترخیص قطعات، حداقل دو برابر شده است.
پورقاضی تأکید میکند که ایران ظرفیت تولید سالانه ۵ میلیون تن پلیمر مورد نیاز خودرو را دارد، اما اختلالات ناشی از شرایط جنگی، نقص در تأمین انرژی و کاهش انگیزه تولید، این ظرفیت را با چالش مواجه کرده است.
راهکار: شفافیت و رقابت
در نهایت، کارشناسان صنعت خودرو معتقدند که حل این بحران نیازمند تغییر نگرش از «مدیریت نمادین» به «اصلاحات ساختاری» است. آزادسازی فضای رقابتی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و پرهیز از قیمتگذاریهای دستوری، گامهای ضروری برای بازگرداندن ثبات به زنجیره تأمین و صیانت از کیفیت خودروهای ایرانی است.
