ساپکو؛ ستون تامین قطعه ایرانخودرو که حالا در آستانه تعطیلی است
ساپکو ایران خودرو برای سه دهه، حلقه اصلی ارتباط بین ایرانخودرو و صدها قطعهساز کشور بوده است. این شرکت روزی نماد خودکفایی صنعت خودرو معرفی میشد.
اما این روزها ساپکو با انتقادهایی از جنس شفافیت، قیمتگذاری و مدیریت مواجه شده است. این انتقادها حتی به طرح انحلال این شرکت هم رسیدهاند.
ساپکو کیست و چه وظیفهای دارد؟
ساپکو در سال ۱۳۷۲ با تغییر نام و اساسنامه شرکت پیشین «خدمات اتومبیل سلپیک ایران» شکل گرفت. این شرکت به یکی از زیرمجموعههای تماموابسته به ایرانخودرو تبدیل شد.
وظیفه اصلی ساپکو، مدیریت زنجیره تامین، طراحی مشترک قطعات و ارتباط با قطعهسازان برای خط تولید ایرانخودرو است.
این شرکت از سال ۱۳۷۳ فعالیتش را با تنها ۶۵ نفر نیرو آغاز کرد. امروز با بیش از هزار نیروی متخصص، ارتباط مستقیم با بیش از ۶۰۰ قطعهساز داخلی را مدیریت میکند.
مسیر رشد؛ از خودکفایی پیکان تا استانداردهای بینالمللی
ساپکو در طول فعالیت خود، گواهینامههای کیفی از جمله استاندارد IATF 16949 را دنبال کرده است.
این شرکت با بهکارگیری روشهایی مثل مهندسی معکوس و تولید ناب، تلاش کرده سطح کیفی قطعهسازان داخلی را ارتقا دهد.
همچنین موسسه استاندارد ایران، ساپکو را بهعنوان صادرکننده معتبر قطعات خودرو معرفی کرده است.
انتقادها؛ شفافیت کجاست؟
فرآیند خرید قطعه در ساپکو بارها هدف انتقاد کارشناسان اقتصادی قرار گرفته است.
برخی پژوهشگران صنعت خودرو مدعیاند این شرکت برای خود هزینه بالاسری در نظر میگیرد و همین موضوع بخشی از گرانی قطعات را توضیح میدهد.
در گزارشهای رسانهای دیگر، بازرسان حوزه لوازم یدکی از قوانین داخلی ساپکو انتقاد کردهاند.
به گفته آنان، این قوانین امکان تعیین قواعد بازار توسط چند قطعهساز بزرگ را فراهم کرده است.
مدیران، کارکنان و کارگران؛ سوی دیگر ماجرا
مدیریت ساپکو در سالهای اخیر بارها تغییر کرده است. دوران مدیرعاملی هاشم یکهزارع با حاشیههای زیادی همراه بود.
پس از او فرشاد مقیمی و سپس عادل پیرمحمدی هدایت شرکت را برعهده گرفتند. پیرمحمدی بعدها به مدیرعاملی ایرانخودرو نیز رسید. در همین بازه، یکی از معاونان ساپکو نیز از سمت خود برکنار شد.
برخی کارکنان و ناظران داخلی صنعت قطعهسازی، از شرایط استخدام و شایستهگزینی در شرکتهای زیرمجموعه گروههای بزرگ خودروسازی انتقاد کردهاند. آنان خواستار شفافیت بیشتر در نحوه انتخاب مدیران و کارکنان کلیدی شدهاند.
اعتصاب کارگری در یکی از بزرگترین قطعهسازان زنجیره تامین ایرانخودرو در سال ۱۴۰۱ نیز نشانهای از نارضایتی در سطح کارگران این صنعت بود.
آینده ساپکو؛ طرح انحلال روی میز
بر اساس طرح «تحول صنعت خودرو» که از سوی وزارت صمت دنبال میشود، انحلال ساپکو و همتای آن در سایپا (سازهگستر) در دستور کار قرار گرفته است.
طبق این طرح، فعالیتهای تامین قطعه به شکل دفتر فروش تخصصی ادامه پیدا خواهد کرد. این تصمیم پس از سالها انتقاد از عملکرد و شفافیت این نوع شرکتهای واسط گرفته شده است.
جمعبندی
ساپکو ایران خودرو در سه دهه فعالیت، نقش مهمی در شکلدهی به زنجیره تامین قطعه داشته است.
مسیر پیشرو، هرچه باشد، باید پاسخگوی دو مطالبه اصلی مردم و صنف قطعهسازی باشد: شفافیت در قیمتگذاری و بهبود واقعی کیفیت.
